Wel heddi dw i 'di bod yn ysgol Santes Fair yng Nghas-gwent, a mae 'di bod yn wych am sawl rheswm. Ond un o resymau ni yw'r ffaith mae nhw 'di bod yn defnyddio'r Adroddiad Blynyddol i well beth mae nhw'n neud o fewn cyffiniau'r ysgol. A dyna't pwynt, mae Estyn wedi bod yn ceisio i sicrhau bod beth 'dyn ni'n cyhoeddi trwy'r Adroddiad Blynyddol yn haws i chi ddarllen, a haws i chi feddwl amdano. A hefyd bod ni'n cyhoeddi adnoddau i gefnu'r adroddiad hynny i sicrhau bod eich weithred chi yn gwella ar draws y wlad. A bob bynnag sector.
Rydyn ni’n wynebu llawer o heriau yn y sector cynradd ar hyn o bryd. Rydyn ni’n dal i ymadfer o faterion a phroblemau ar ôl y pandemig ac rydyn ni’n edrych ar beth mae plant wedi’i golli a pha fylchau sydd angen eu llenwi. Rydyn ni hefyd yn ceisio sicrhau bod gennym ni gwricwlwm pwrpasol ar waith a, thrwy ddiwygio ADY, bod plant yn cael yr hyn sydd ei angen arnynt pan fydd ei angen arnynt.
Bu defnyddio’r adnoddau o Adroddiad Blynyddol Estyn yn fuddiol iawn i ni. Rydyn ni wedi defnyddio’r adnodd i gynghorau ysgol gyda’n cyngor ysgol ni, i gael barn y plant ar ble maen nhw’n credu y mae angen i ni wella fel ysgol. Rydyn ni o’r farn bod llais y disgybl yn bwysig dros ben ac rydyn ni’n defnyddio llais y disgybl mewn llawer o agweddau ar wella’r ysgol.
Yr hyn mae’r adnodd wedi’i wneud i ni, mewn gwirionedd, yw gwneud i ni aros, oherwydd lle’r ydym ni wedi gwella o’r blaen ac wedi cael llais y bobl, mae hyn wedi ein hannog i ddechrau â’r disgyblion. Felly, cael meysydd i’w datblygu gan y disgyblion ac o’r adnodd hwnnw, roedd yn bwysig iawn i ni ein bod ni’n defnyddio dylanwad disgyblion ac yn gwneud yn siŵr ei fod yn ein tywys ni fel gweithwyr proffesiynol i ble mae angen i ni fynd â’n hysgol.
Mae’r adnoddau cynradd mae Estyn wedi’u cynnig i ni wedi cael eu defnyddio yn yr ysgol gan ein cyngor ysgol a’n disgyblion arweiniol. Mae’r adnoddau’n hawdd iawn i’r plant eu deall ac roedden nhw’n gallu hwyluso eu cenhadaeth eu hunain yn hollol annibynnol ar oedolion. O’r trafodaethau hynny, roedden nhw mor hyderus wrth nodi cryfderau ein hysgol ein hun o ran llais y disgybl, ond yn bwysicach, y ffyrdd ymlaen i ni ac, ar ôl y trafodaethau hynny, mae’r cyngor ysgol eisoes yn meddwl am ffyrdd y gallwn ni symud ymlaen. Felly, maen nhw’n frwdfrydig iawn ers defnyddio’r adnodd – roedd yn fuddiol iawn iddyn nhw.
Ar ôl defnyddio’r adnodd, casglom adborth gan ddisgyblion am yr adnodd i weld pa mor ddefnyddiol yr oedd iddynt. Roedden nhw’n ei gael yn ddefnyddiol. Roedden nhw’n mwynhau gallu lleisio eu barn ar y cwestiynau a ofynnwyd. Ond i mi, fe drodd yn sgwrs ehangach â’r cyngor ysgol a’n disgyblion arweiniol am beth sy’n digwydd â’r wybodaeth honno – nad ydyn ni’n cymryd y wybodaeth honno’n unig a pheidio â gwneud unrhyw beth â hi. Mae’n bwydo’r cynllun datblygu ysgol a’n taith wella. 
Felly, fe ddefnyddion ni’r templed a ddarparwyd fel rhan o’r adnoddau, ar ôl i ni gael y sgyrsiau hynny â’r disgyblion arweiniol a’r cynghorau ysgol, ac yna fe ddefnyddion ni’r adnodd ar-lein i’r plant ei adeiladu’n gwbl annibynnol. O’r trafodaethau yn ymwneud â llais y disgybl yn ein hysgol, fe wnaethon nhw gyfleu’r cryfderau a’r meysydd i’w datblygu yn eithaf hyderus ac, fel un enghraifft benodol, roedd y plant yn gallu cyfleu’n glir iawn amrywiaeth y teithiau academaidd rydym yn eu cynnal yn yr ysgol. Fodd bynnag, nid ydyn nhw wedi cael y profiad o gynllunio eu taith eu hunain a phenderfynu ar leoliad y teithiau. Felly, yn y dyfodol, mae’r cyngor ysgol a’r disgyblion arweiniol eisoes wedi penderfynu sut byddwn ni’n gwneud hynny fel ysgol a sut byddwn ni’n cynnwys plant mwy yn y penderfyniadau hynny.
Y rheswm arall y mae’n braf bod yma yn Ysgol y Santes Fair yw’r ffordd maen nhw wir wedi addasu a gwneud newidiadau mawr ac wedi symud ymlaen yn y ffordd maen nhw’n cyflwyno’r Gymraeg ar draws yr ysgol, a bu’n wych gweld hynny. Ond eto, mae’n arwydd sy’n cael ei adlewyrchu yn yr adroddiad blynyddol eleni – nifer o’r blaenoriaethau y byddwch chi’n eu gweld ar draws eich sectorau, gan gynnwys amddifadedd a materion eraill.
Ar ôl adroddiad Estyn, mae’n dweud bod y Gymraeg wedi dirywio oherwydd y pandemig, felly rydyn ni wedi gweithio’n galed yn Ysgol y Santes Fair i wneud yn siŵr ein bod ni’n datblygu ein medrau Cymraeg.
Edrychon ni ar agweddau staff tuag at y Gymraeg a medrau staff yn y Gymraeg i ddechrau, er mwyn gwneud yn siŵr fod yr agwedd honno at yr iaith ac at ddysgu yn cael ei rhaeadru drwy’r ysgol. Dyna ble y dechreuon ni’n gyntaf a dwi’n credu bod hynny wedi newid yr awyrgylch i gyd o ran dysgu Cymraeg yn yr ysgol.
Ers Covid, rydyn ni wedi canolbwyntio ar lles, sgiliau, a Chymraeg. Aethon ni i brifysgol Caerdydd i ddysgu Cymraeg ar y cwrs Sabothol - Cymraeg mewn blywddyn. Roedd yn gyfle gwych ac mae wedi cael effath positif iawn ar ddisgyblion a staff yn yr ysgol. Roedd y cwrs yn brofiad anhygoel, ac rydyn ni'n ei arghymell i bob athro. Yn yr ysgol mae wedi bod yn bwysig iawn i siarad gyda rhieni a disgyblion i gasglu adborth.
Bu’n bleser ymweld ag Ysgol Gatholig y Santes Fair yng Nghas-gwent, a rhan o’r pleser hwnnw oedd gweld sut buon nhw’n defnyddio ein Hadroddiad Blynyddol i wella arfer. A dyna beth yw diben Estyn, mewn gwirionedd – gwneud yn siŵr fod y gwaith rydym yn ei wneud wir yn helpu pob sector ar draws addysg a hyfforddiant yng Nghymru i wella.